Şarkı

Şarkı

ŞARKI NAZIM BİÇİMİ

Şarkı Örneği?

Şarkı Nedir?

Şarkı dörtlüklerden oluşan bir Klasik Türk Edebiyatı (Divan Edb.) nazım biçimidir. İlk üç dize birbiri ile uyaklı son dize serbesttir. İlk dörtlüğün ikinci ve son dizesi nakarat dizesidir ve her dörtlüğün sonunda tekrar edilir. Şarkının kafiye şeması şu şekildedir:

Aaaa / bbba / ccca / ddda ...

Not: Nakarat dizeleri olmayan şarkılar da bulunmaktadır. Bunlarda kafiye düzeni şöyledir: baba — ccca — ddda — eeea ... ( Dizeler arasında uyak vardır; fakat dizenin aynen tekrar ettiği görülmez.)

Şarkılarda uyak düzeni küçük değişiklikler gösterebilir. Şarkıyı diğer nazım biçimlerinden ayıran en önemli fark nakarat dizesidir. ( Nakarat, Halk şiirinde “Kavuştak” olarak nitelenir.)

Şarkı Nazım Biçiminin Tarihi Gelişimi

Şarkı Türk edebiyatına özgü bir nazım biçimidir. Divan şairleri tarafından ilk defa tertip edilmiştir. Edebiyatımızda en tanınmış şarkı yazarı 18. Yüzyıl şairlerinden Nedim’dir. Onun yanı sıra Enderunlu Fazıl ve Enderunlu Vasıf tanınmış şarkı şairleridir. Şarkılar bestelenmek için yazılır; ki bir çok şarkı özellikle 18 ve 19. Yüzyıllarda bestelenmiştir. Şarkılar belli usullere göre bestelenir. En çok mef’ulü mefâ’ilü mefâ’ilü fa’ulün kalıbındaki şarkılar bestelenmiştir.

Şarkının Özellikleri

-     Dörtlüklerle yazılır.

-     En yaygın kafiye şeması aaaa / bbba / ccca / ddda ... şeklindedir.

-     Dörtlüklerde aynen tekrar eden dizeye nakarat denir.

-     Bestelenmiş şarkılarda en dokunaklı dize olan üçüncü dizeye miyan, miyan-hane denir.

-     En tanınmış şarkı yazarı Nedim’dir.

-     Şarkılarda konu çoğunlukla aşk ve sevgi ve sevgilinin güzelliğidir. İçki ve eğlence ayrıca işlenir.

Örnek:

Sevdiğim cânım yolunda hâke yeksan olduğum

İyddir çık nâz ile seyrâna kurbân olduğum (Nakarat)

Ey benim aşkınla bülbül gibi nâlân olduğum

İyddir çık nâz ile seyrâna kurbân olduğum (Nakarat)

Cümle yaran sana uşşak olduğun bilmez misin

Cümlenin tâkatların tâk olduğun bilmez misin

Şimdi âlem sana müştâk olduğun bilmez misin

İyddir çık nâz ile seyrâna kurbân olduğum (Nakarat)

Nedim

İyd: Bayram

Hake yeksan: Yerlebir

Nalan: Acı çeken, inleyen

Muhammes

Muhammes

MUHAMMES NAZIM BİÇİMİ (Beşlikler)

Muhammes Nedir?

Muhammes Örneği?

Klasik Türk Şiirinde (Divan Şiiri) beşliklerden oluşan bir nazım biçimidir. Her beşliğin dördüncü ve beşinci veya sadece beşinci dizesi diğer beşliklerin son dizesi ile uyaklıdır. Eğer bu dizeler nakarat olacak şekilde aynen tekrar ediyorsa böyle muhammeslere, murabbalarda olduğu gibi, muhammes- i mütekerrir (tekrarlı muhammes) denir. Bu durumda muhammeslerin kafiye şeması şu şekilde olur:

aaaaa – bbbba – cccca – eeeea …

Not: Bazı muhammeslerde ilk beşliğin bir, iki ve üçüncü dizeleri ile son iki dizesi uyaklı olup sonraki beşlikleri son iki dizeleri ilk beşliğin son iki dizesi ile uyaklı olur. Bu durumda kafiye şeması şu şekildedir:

aaabb – cccbb – dddbb –eeebb …

Muhammes Nazım Biçiminin Özellikleri:

-         Muhammeslerde Klasik Türk Şiirinin dil ve üslup özellikleri görülür.

-         Bazı şarkılar muhammes nazım biçiminde yazılmıştır. Bunlara muhammes şarkı adı verilir.

-         Muhammesler beşerli bentlerle yazılır.

-         Muhammes her konuda yazılabilir.

Örnekler

Muhammes-i Mütekerrir ( Nakaratlı Muhammes)

Sevdün ol dilberi söz eylemedün vay gönül

Eyledim kendözüni aleme rusvay gönül

Sana cevr eylemede kılmaz o pervay gönül

Çevre sabr eyleyemezsün nideyin hay gönül

Gönül ey vay gönül vay gönül eyvay gönül (nakarat)

Bilmedüm derd-i dilün ölmek imiş dermanı

Öleyin derd ile tek görmeyeyin hicranı

Mihnet ü derd ü game olmağıçün erzanı

Avniya sencileyin mihnet ü gam-keş kanı

Gönül ey vay gönül vay gönül eyvay gönül (nakarat)

Fatih Sultan Mehmet (Mahlas: Avni)

Yukarı
Ramazan İlbay tarafından tasarlandı Milliedebiyat.com | Destek Ramazan İlbay